Meyve ve sebzeleri iyice yıkamadan yememek gerektiğini herkes bilir. Ancak sağlıklı beslenmek için bu kadarı yeterli değil. Yemekleri hazırlarken nelere dikkat etmek gerektiğini de bilmelisiniz!

Yemekleri sofraya hazır hale getirirken sağlığının bozulmasını istemeyenleri uyaran aylık yemek ve mutfak kulturu dergisi “Lezzet”, internet sitesinde, uyulması gereken hijyen kurallarını sıralıyor.

Uzmanlar sağlıklı beslenmek için sofralarda sebze ve meyveye daha fazla yer verilmesi gerektiğini öneriyorlar. Mutfaklarda çorba ve salatalara ağırlık vermek gerçekten de sağlık açısından oldukça iyi bir seçim. Salata ve çorbalar, duşuk kalorili ve vitaminli olmaları dolayısıyla diyet listelerinin başlıca besinlerini oluştururlar. Ancak bu tur yiyeceklerin hazırlanması sırasında özelliklerini kaybetmemelerine çok dikkat etmek gerekir. Özellikle de konserve urunler kullanıyorsanız. Çunku konservelerde ve pişmiş yiyeceklerde tehlikeli mikroorganizmaların uremesi an meselesi. Mikroorganizmaların uremesine genellikle yemeklerin mukfakta yanlış koşullarda hazırlanması ve bekletilmesi sebep olur. Zararlıların vucuda etkisi genellikle karın ağrısı, bulantı ve kusma gibi şikayetler halinde ortaya çıkar.
SATIN ALIRKEN
Satın aldığınız urunlere dikkat edin. Öncelikle imal tarihi ve son kullanma tarihlerini kontrol edin. Tarihi geçmiş urunleri kesinlikle satın almayın. Ayrıca bombeli kutuları, delik ve sızıntılı ambalajları da satın almamaya özen gösterin. Dondurulmuş urunleri satın alırken, urunun dondurulduktan sonra çözulmemiş olmasına dikkat edin. Eğer urunun uzerinde minik çiğ damlaları ya da buzlanmaya rastlarsanız, urunun erime sureci başlamış demektir. Ayrıca dondurulmuş urunlerin evinize gidene kadar çözulmemesi için bu urunlerin taşınması amacıyla uretilen koruyucu torbalar kullanın. Formu bozulmuş, darbe görmuş yoğurt kaselerini değiştirin. Taze sebze ve meyve satın alırken görunuşlerinin ve kokularının guzel olmasına bakın.

ELLERİNİZİ SIK SIK YIKAYIN
Yemek hazırlamak için mutfağa girmeden önce ellerinizi mutlaka sabunla ya da dezenfektan maddelerle yıkayın. Özellikle de bir yemeği hazırladıktan sonra başka bir yemeği hazırlamaya başlarken. Eller besinlere dokunduğu gibi başka yerlere de (saç, ağız, burun, kapının tokmağı, para) dokunur. Bu nedenle, kirlenmenin en yaygın kaynağı ellerdir. Dolayısıyla besin hazırlama işinde ellerin sık sık yıkanması buyuk önem taşır. Eti ve sebzeleri temiz satıhlar uzerinde kesin. Farklı turde besinler için aynı kesme tahtasını kullanmayın. Örneğin eti, sebzeyi, ekmeği ve hatta meyveyi ayrı kesme tahtalarında kesin. Yemeklerin hazırlanması sırasında kullandığınız çatal, bıçak ve kaşık gibi butun malzemeleri deterjanlı suyla mutlaka dezenfekte edin. Kurulama havlularını da sık sık değiştirmeye dikkat edin çunku bunlar bakteri tutabilirler. Ellerinizi ve servis tabaklarını ayrı bezlerle kurulayın.

BESİNLERİN HAZIRLANMASI VE SAKLANMASI
Besinler hazırlama sırasında ne kadar çok işlem görurse mikroorganizmalarla kirlenme olasılığı da o kadar yuksek olur. Buna en guzel örnek etin kıyma haline getirilmesi, kıyma ile hazırlanan köfte, börek ve dolma gibi yemeklerdir. Bu nedenle yiyecek hazırlanırken, oda sıcaklığında çalışıldığı için, mumkun olduğu kadar hızlı bir şekilde hareket etmek gerekir. Beklemesi gerekli besinleri ise buzdolabında bekletmelisiniz.
Besin hazırlama işinde kişisel temizliğe önem verilmezse, bakterilerin besinlere bulaşması ve orada çoğalmaları, toksin çıkarmaları kolaylaşmış olur. Hayvansal ve bitkisel kaynaklı çiğ besinler, örneğin taze sebze ve meyveler hastalığa neden olan mikropları sağlıklı kişilere ve çevreye yayabilirler. Pişme işleminden geçen her besin bu mikroplardan arınmış sayılamaz. Çunku uygulanan ısıtma surecinin şekli, suresi ve sıcaklık derecesi, o besindeki bazı mikroorganizmaları yokedebildiği halde, bazılarını etkilemeyebilir. Pişirme sırasında yuzeydeki mikroorganizmaların genellikle hepsi ölur, fakat iç kısımdakilerin hepsi öldurulemez. Hatta bazen ısıya dirençsiz patojen mikropların bile pişirmeden sonra hastalıklara yol açtığı bilinmektedir.
Hastalık yapabilecek şupheli besinleri, özellikle kuflenmiş olanları yemeyin. Zehirli mantarları gözle ayırdetmek mumkun olmadığı için kultur mantarları dışında mantar tuketmeyin. Çiğ yenecek sebze ve meyveler, pişirilecek taze sebzeler ve kuru meyveler, temizlenmiş ve pişmeye hazır tavuk, balık, parça etler ve yumurta gibi besinleri iyice yıkayın.
Sebze ve meyveleri toz ve topraklarından, ilaç kalıntılarından temizlemek için bir muddet su dolu bir kapta beklettikten sonra, bol su ile birkaç kez yıkanmalısınız. Herhangi bir haşere veya mikroorganizma bulaşmasından kuşkulanırsanız, taze sebzeleri 20 dakika tuzlu veya klorlu suda bekletin.
Besinlerin bakteriler tarafından çıkarılan toksinlerden başka zehirli maddelerle karışması veya kirlenmeside önlenmelidir. Özellikle temizlik maddeleri, DDT gibi haşere öldurucu ilaçlar besinlerden uzak yerlerde; örneğin depo olarak kullanılan oda veya kilerlerde, etiketlenmiş olarak saklanmalıdır.
HANGİSİ DAHA GÜVENLİ?
Haşlanarak, az suda kaynatılarak, buharda tutularak, fırında veya yağda kızartılarak pişirilmiş etler tavuk ve balık guvenilir niteliktedir. Diğer taraftan eti kemiklerinden ayırma veya parçalama işlemi bu niteliğin guven derecesini azaltır. Pişmiş etlerin iç kısımları sterildir. Katı pişmiş yumurta, sufleler ve fırında pişmiş yumurtalı tatlılar da guvenli besinlerdir. İyi pişmiş köfteler, kıymalı börekler, kaynama derecesinde pişmiş yemekler de guvenlidir.
Kemiklerinden ayrılmış, doğranmış, dilimlenmiş ve orta veya az pişmiş etler, tavuk, rafadan yumurta, fırın yerine ocakta pişirilmiş omlet, yumurtalı çorba terbiyeleri, kremalı pastalar, az ısıtılmış, artmış yemekler yeniden pişme sıcaklığında ısıtılmadıklarından tehlikeli olabilirler. Bu nedenle; besinlerin hazırlanması, saklanması, pişirilmesi, servis için sıcak tutulması, yeniden ısıtılması sırasında uygulanacak sıcaklık dereceleri bakterilerin çoğalmasını önleyecek yeterlilikte olmalıdır.
Besinleri oda sıcaklığında butun gece bırakmayın. Toz ve haşerelerden korumak için uzeri daima kapalı olarak saklayın. Ilık tutulan yemekler tehlikeli olabilirler, bu noktaya özellikle dikkat edin. Çabuk bozulan et, tavuk, balık, sut, yumurta gibi besinleri satın aldıktan sonra yine bekletmeden hemen buzdolabına yerleştirin. Etleri, birer yemeklik miktarlarda, yassı bir şekilde paketlenmiş olarak dondurun. Kırık, çatlak ve kirli yumurtaları satın almayın. Kıyma ve etler uzun sure saklanamadığından bunları kısa surede tuketin. Sut ve sutlu besinler, krema, deniz urunleri, soğuk etler, ordövrler, kanapeler, sosis, salam, yumurta ve yumurtalı besinler, kremalı pasta ve tatlılar, kıyma kullanılmış besinlerle sandviçleri 5 derecenin altında tutun.

DOĞRU YER
Besinleri buzdolabında nasıl saklamanız gerektiğini biliyor musunuz? Buzdolabındaki soğuk hava bakterileri öldurmez sadece onları durdurur, gelişmelerini yavaşlatır ve böylece enfeksiyon riskini azaltır. Yumurta, sut ve yoğurt gibi kolay bozulan besinleri buzdolabının ust raflarına yerleştirin. Et, balık ve peynir gibi besinlerin uzerlerini aluminyum ya da şeffaf folyoyla kapatıp orta raflara yerleştirin. Böylece diğer besinlere bakteri yayılmasını engelleyebilirsiniz. Ayrıca onların hava ve su gibi dış etkenlerle karşılaşıp tatlarını kaybetmelerini önleyebilirsiniz. Sebze ve meyveleri renklerini kaybetmemeleri için buzdolabının sebze-meyve bölumune yerleştirin. Daha önceden yıkanmış ve doğranmış ya da haşlanmış sebze-meyveleri ise kapaklı cam kaplarda veya buzdolabı poşetlerinde saklayın. Ancak buzdolabının besinleri sonsuza kadar saklayabilen sihirli bir kutu olduğunu sanmayın.
Pişmiş sebzeler en fazla 4 gun, pişmiş etler ise en fazla 3 gun buzdolabında saklanabilir. Ancak çiğ ya da pişmiş balığı iki gunden fazla bekletmemelisiniz. Dondurulmuş urunler için durum daha farklı. Buzdolabından çıkarılıp çözulen urunler asla tekrar dondurulmamalıdır. Çunku çözulme başladığı sırada, besinlerin içerdiği bakteri miktarı fazlalaşır ve dolayısıyla hastalığa yol açma olasılığı da artar. Dondurulmuş besinleri, özellikle etleri buzu çözuldukten sonra yeniden dondurmayın. Çözulmuş besinleri bekletmeden pişirin. Çözulme işini oda sıcaklığında, radyatör uzerinde veya altında, hafif ateşte veya guneşli yerde gerçekleştirmeyin. Çözulme işlemini buzdolabının alt raflarında bekleterek veya su geçirmeyen plastik torbalara sıkıca sararak, akan soğuk su altında bırakarak gerçekleştirmeye özen gösterin.


Kaynak: NTV-MSNBC